Praktyka absolwencka w Polsce 2026: umowa, wynagrodzenie i dokumenty

⚠️ Ogólnopolskiej „Karty Praktykanta” nie ma. Nie wydaje jej żaden urząd i nie daje ona zniżek. Dokumentem praktykanta jest umowa o praktykę absolwencką, a po jej zakończeniu zaświadczenie od podmiotu przyjmującego. To one liczą się u kolejnego pracodawcy.

Prawnicy zwracają uwagę, że ustawa wprost przewiduje przypadek cudzoziemca. Przepis stosuje się także do osób, które posiadają świadectwo ukończenia szkoły za granicą, uznane za równorzędne świadectwu ukończenia polskiej ośmioletniej szkoły podstawowej. Oznacza to, że ukraiński atestat nie jest przeszkodą, a podmiot przyjmujący nie ma podstaw, by odmówić praktyki z powodu zagranicznej szkoły.

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. 2025, poz. 1578 – tekst jednolity), w związku z art. 93 ustawy o systemie oświaty.

💡 Minimalna stawka godzinowa nie obowiązuje na praktyce absolwenckiej. W 2026 roku wynosi ona 31,40 zł i dotyczy zlecenia, ale nie praktyki. Dlatego jeśli firma proponuje ci „praktykę” na pół roku za 500 zł miesięcznie przy pełnym wymiarze, to nie jest praktyka, tylko próba obejścia przepisów i warto szukać dalej.

Ustna praktyka nie istnieje w rozumieniu ustawy. Bez pisemnej umowy nie udowodnisz ani okresu praktyki, ani uzgodnionego świadczenia, ani nie wyegzekwujesz zaświadczenia.

Umowa musi określać, w ramach jakiej pracy zdobywasz doświadczenie. To zapis, który potem trafia do zaświadczenia, więc warto pilnować, żeby był konkretny, a nie „prace biurowe”.

Data początku i końca. Maksymalnie 3 miesiące u jednego podmiotu, licząc wszystkie kolejne umowy razem.

Ile godzin tygodniowo. Ten punkt bywa pomijany, a bez niego nie udowodnisz przekroczenia norm, które w tym zakresie obowiązują tak jak u pracowników.

Kwota musi być wpisana w umowę. Jeśli praktyka jest bezpłatna, umowę można rozwiązać na piśmie w każdej chwili; jeśli odpłatna, obowiązuje 7-dniowe wypowiedzenie.

Zdaniem prawników najważniejszym zabezpieczeniem praktykanta jest limit czasu. Umowa o praktykę nie może być zawarta na okres dłuższy niż 3 miesiące, a zawarcie kolejnej umowy z tym samym podmiotem jest możliwe tylko w ramach tych samych łącznych 3 miesięcy. Oznacza to, że firma nie może przedłużać bezpłatnej praktyki w nieskończoność, podpisując co kwartał nową umowę. Po wyczerpaniu limitu jedyną legalną drogą jest normalna umowa o pracę albo zlecenie.

Podstawa prawna: art. 5 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. 2025, poz. 1578 – tekst jednolity).

❌ Praktyka nie może dotyczyć pracy szczególnie niebezpiecznej w rozumieniu przepisów BHP. Jeśli proponują ci praktykę przy pracach na wysokości, z substancjami chemicznymi czy przy urządzeniach pod napięciem, taka umowa jest niezgodna z ustawą.

🎯 Jeśli nie masz 26 lat, świadczenie z praktyki jest zwolnione z PIT. Ulga dla młodych obejmuje wprost przychody z praktyki absolwenckiej, a roczny limit zwolnienia wynosi 85 528 zł. Przy praktyce trwającej maksymalnie 3 miesiące praktycznie nie da się go przekroczyć, więc całe świadczenie dostajesz bez podatku.

⚠️ Praktyka absolwencka nie jest tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego. Podmiot przyjmujący nie zgłasza cię do NFZ i nie płaci składek. Jeśli nie masz ubezpieczenia z innego tytułu, przez cały okres praktyki leczysz się odpłatnie. Sprawdź to, zanim zaczniesz.

Prawnicy podkreślają, że choć ustawa wyłącza stosowanie prawa pracy, robi to z ważnymi wyjątkami. Na praktyce nadal obowiązują przepisy o równym traktowaniu i zakazie dyskryminacji, a także normy czasu pracy: dobowa i tygodniowa, przeciętnie pięciodniowy tydzień, odpoczynek dobowy i tygodniowy oraz przerwa w pracy. To znaczy, że praktykanta nie wolno trzymać po 12 godzin ani odmawiać mu przerwy, a za dyskryminację odpowiada się tak samo jak wobec pracownika.

Podstawa prawna: art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. 2025, poz. 1578) w związku z art. 18(3a)-18(3e), art. 129 § 1, art. 131 § 1, art. 132 § 1, art. 133 § 1, art. 134 i art. 151(7) Kodeksu pracy.

Najważniejsze, co trzeba zrobić teraz:

Przestań szukać „Karty Praktykanta” i zacznij czytać umowę, którą chce ci podsunąć firma. Sprawdź trzy rzeczy: czy jest na piśmie, czy okres nie przekracza 3 miesięcy i czy wpisano rodzaj pracy oraz wymiar godzin. A na ostatni dzień praktyki złóż pisemny wniosek o zaświadczenie – bez wniosku nikt ci go nie wystawi. To ono, a nie żadna karta, zostaje z tobą w CV.