Zmiany w specustawie: co czeka Ukraińców w Polsce w 2023 roku?

28 października 2022

Wkrótce zostanie znowelizowana specjalna ustawa o warunkach pobytu obywateli Ukrainy w Polsce. Sprawdź, co się zmieni dla ukraińskich uchodźców!

W ubiegły piątek na stronie Rządowego Centrum Legislacji (RCL) ukazał się projekt zmian w ustawie „O pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy”. Ustawa ta weszła w życie 12 marca i reguluje sytuację uchodźców w Polsce od początku wojny, w tym legalność ich pobytu, prawo do nauki i pracy, dostęp do opieki zdrowotnej. Wcześniej pisaliśmy o programie charytatywnym Health4Ukraine, który oferuje Ukraińcom dofinansowanie do zakupu leków, więcej szczegółów można znaleźć tutaj.

Według projektu w najbliższym czasie planowane jest wprowadzenie pewnych zmian w warunkach pobytu uchodźców ukraińskich w Polsce oraz ustanowienie nowych obowiązków dla migrantów przymusowych. Jak zaznaczono w dokumencie:

Do tej pory ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium kraju […] przyniosła doświadczenia, które wskazują na potrzebę kolejnej nowelizacji, polegającej na doprecyzowaniu niektórych jej przepisów, zmianie niektórych podjętych decyzji, a także uzupełnieniu jej o nowe normy.

Zobacz też: Powrót do Ukrainy – co musisz wiedzieć i co zrobić przed wyjazdem z Polski?

Zasadnicza część określonych w projekcie zmian i doprecyzowań obecnych przepisów ustawy szczególnej dotyczy przede wszystkim takich zagadnień jak:

  • legalizacja Ukraińców w Polsce, warunki pobytu i przekraczania granicy przez Ukraińców;
  • uregulowanie procedury udzielania pomocy uchodźcom w miejscach zbiorowego pobytu;
  • rozbudowa i dywersyfikacja systemu świadczeń dla Ukraińców.

Zapraszamy na nasz Telegram pod adres https://t.me/ukrainianinpolandpl oraz na fanpage na Facebooku https://www.facebook.com/ukrainianinpolandpl. Zespół naszego portalu codziennie wybiera dla Was najlepsze wiadomości i najistotniejsze wskazówki.

Uzyskanie zezwolenia na pobyt dla uchodźców z Ukrainy

Projekt ustawy o zmianie specustawy przewiduje, że Ukraińcy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach ochrony czasowej nie będą musieli ubiegać się o kartę pobytu w celu jego przedłużenia. MSWiA argumentuje, że obecna odmowa zastosowania tej procedury może doprowadzić do zapaści organizacyjnej w odpowiednich instytucjach państwowych.

Faktem jest, że zgodnie z obowiązującymi przepisami i warunkami ustawy specjalnej, obywatele Ukrainy, którzy legalnie przebywają w Polsce przez dziewięć miesięcy, mogą ubiegać się o kartę czasowego pobytu po upływie tego okresu. Biorąc pod uwagę fakt, że ukraińscy uchodźcy zaczęli intensywnie wjeżdżać do Polski od 24 lutego 2022 roku, do końca roku z tej procedury może skorzystać ponad 1,4 mln obywateli Ukrainy. Przy takiej liczbie potencjalnych wnioskodawców, zapewnienie przez wojewodów ich efektywnej obsługi będzie dość trudne, nawet przy wprowadzeniu największych uproszczeń proceduralnych i elektronizacji procesu. Ponadto, obecnie stale wzrasta liczba wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy od innych cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy, którzy nie podlegają warunkom ustawy specjalnej.

Dlatego rząd chce wyeliminować możliwość wydania karty czasowego pobytu w trybie uproszczonym na trzyletni pobyt dla uchodźców z Ukrainy przed wejściem w życie tego przepisu. Zamiast tego proponuje się po prostu przedłużenie wszystkich zezwoleń na pobyt i pracę (zezwolenia na pobyt, wizy i zezwolenia tymczasowego) do 24 sierpnia 2023 r. Nie ma jednak jeszcze szczegółów dotyczących mechanizmu wdrażania tej procedury.

PESEL, Diia.pl i przejście graniczne

Jedną z proponowanych w projekcie zmian jest zobowiązanie obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po pełnoskalowej inwazji Rosji 24 lutego 2022 r. i przebywają tu na podstawie ochrony czasowej, do uzyskania numeru PESEL. Dotychczas uzyskanie PESEL-u otwierało Ukraińcom drogę do wielu możliwości w Polsce, ale nie było obowiązkowe. Projekt wprowadza również uproszczenia dla obywateli Ukrainy, którzy z jakichś powodów utracili możliwość dostępu do Profilu Zaufanego.

Kolejną ważną zmianą w ustawie specjalnej jest oficjalne uprawomocnienie dokumentu elektronicznego dostępnego w aplikacji Diia.pl jako zezwolenia na pobyt dla obywateli Ukrainy. Legalizacja tego dokumentu elektronicznego powinna zamknąć wszelkie pytania i wyeliminować wszelkie problemy związane z przekraczaniem granicy przez Ukraińców. Przecież zmiana ustawy specjalnej na poziomie legislacyjnym utrwali fakt, że zainstalowany moduł Diia.pl wraz z dokumentem podróży będzie uprawniał obywatela Ukrainy do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy.

Ponadto projekt ustawy wprowadzi przepisy, które pozwolą Służbie Granicznej i Urzędowi do Spraw Cudzoziemców nie wszczynać postępowań w sprawie zobowiązania obywateli Ukrainy do powrotu do 24 sierpnia 2023 r. Będzie to chroniło Ukraińców przed odmową wydania zezwolenia na pobyt czasowy w sytuacji, gdy nie spełniają oni wymogów do uzyskania określonego rodzaju zezwolenia na pobyt. Jednocześnie, zgodnie z projektem ustawy, wprowadzone zostaną podstawy prawne do otrzymywania przez organ ubezpieczeń społecznych informacji z rejestru przekroczeń granicy przez Ukraińców od Służby Granicznej w celu wykluczenia możliwości nieuprawnionego pobrania płatności.

Zmiany w organizacji pomocy w miejscach zbiorowego pobytu uchodźców

Zgodnie z propozycjami określonymi w projekcie, zmienią się również warunki udzielania pomocy Ukraińcom mieszkającym w budynkach zbiorowego zamieszkania. Od 1 lutego 2023 r. uchodźcy, którzy w tym czasie będą przebywać w Polsce dłużej niż 120 dni, będą musieli zrekompensować 50% kosztów pomocy, jaką otrzymują w budynkach zbiorowego zakwaterowania (ale nie więcej niż 40 zł dziennie). A od 1 maja 2023 roku obywatele Ukrainy, którzy będą przebywać w Polsce jako uchodźcy dłużej niż 180 dni, będą zobowiązani do pokrycia 75% kosztów związanych z ich utrzymaniem w ośrodkach masowego zakwaterowania (jednak nie więcej niż 60 zł dziennie). Z tego obowiązku zwolnione będą jednak najbardziej wrażliwe kategorie obywateli Ukrainy, w tym:

  • osoby niepełnosprawne;
  • osoby w wieku emerytalnym;
  • nieletni;
  • kobiety w ciąży;
  • osoby wychowujące dziecko w wieku do 12 miesięcy;
  • opiekunowie trójki lub większej liczby dzieci.

Osoby, które z jakichś powodów znalazły się w trudnej sytuacji i nie mogą partycypować w kosztach, nie będą zmuszane do płacenia za nocleg. Każda taka sytuacja będzie rozpatrywana indywidualnie, będzie oceniana przez wojewodę lub podmiot, który bezpośrednio udziela pomocy. Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się jak znaleźć zakwaterowanie w Polsce.

Dokowa pomoc dla Ukraińców

Projekt zmian w ustawie specjalnej zawiera również propozycje rozszerzenia i zróżnicowania świadczeń dla uchodźców z Ukrainy. Tym samym proponowane rozwiązania powinny:

  • umożliwić zakup podręczników dla ukraińskich uczniów szkół podstawowych z Funduszu Pomocy;
  • ustalić procedury wydatkowania i zwrotu przez samorządy środków na dodatkowe zadania edukacyjne związane z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami z Ukrainy w 2023 r;
  • zapewnić ciągłość wypłaty pomocy pieniężnej na zakwaterowanie i wyżywienie osobom, które przyjechały z Ukrainy do Polski w ramach zorganizowanych grup pieczy zastępczej z opiekunami;
  • rozszerzyć zakres prac, które obywatel Ukrainy może wykonywać w rolnictwie.

Zobacz też: Praca zdalna i freelance w Polsce

Ponadto zmiany powinny dać możliwość przekazywania środków z Funduszu Pomocowego na cele związane z digitalizacją materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Ukrainie. A także zapewnić podstawy prawne do wykorzystania środków pieniężnych Funduszu na finansowanie zadań Polskiego Czerwonego Krzyża w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie.

Irina Turaieva

Autor artykułów, filolog, redaktor-tłumacz. Lubię wiersze, muzykę autorską i wyprawy nad morze. Każdego dnia uczę się ufać Bogu i cieszyć się każdą chwilą życia.

podziel się

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *